Knjige koje su obeležile život Vedrane Rudan
Književnica i novinarka Vedrana Rudan preminula je u 77. godini, ostavljajući iza sebe književni opus koji se nije plašio nijedne teme, od porodičnih odnosa i ženskog iskustva do politike, nasilja, starenja i smrti.
Tokom više od dve decenije književnog rada objavila je 17 knjiga, koje su prevedene na brojne jezike, dok su predstave nastale prema njenim delima igrane širom Evrope i u Sjedinjenim Američkim Državama.
Njene priče nisu bile namenjene tome da čitaocu pruže utehu, već da ga suoče sa onim što je često neprijatno, potisnuto ili prećutano. Rudan je pisala glasom koji je bio oštar, ironičan i često provokativan, a upravo su crni humor i brutalna iskrenost postali zaštitni znak njenog književnog izraza.
Od prvog romana do regionalne književne scene
Svoj književni proboj napravila je 2002. godine romanom „Uho, grlo, nož“. Glavna junakinja Tonka Babić kroz neprekidni, oštar i duhovit monolog govori o sebi, porodici i svetu koji je okružuje.
Već tada je bilo jasno da Rudan neće pisati po pravilima koja očekuju od nje da ublaži ton ili zaobiđe neprijatne teme.
U romanu „Ljubav na posljednji pogled“ bavila se iskustvom zlostavljane žene, dok je „Dabogda te majka rodila“ otvorio komplikovan odnos majke i ćerke i pitanje koliko porodične traume oblikuju život pojedinca.
U njenim knjigama porodični odnosi gotovo nikada nisu idealizovani. Majčinstvo, brak, ljubav i roditeljstvo često su prikazani iz perspektive koja je istovremeno bolna, duhovita i neprijatno iskrena.
Knjige koje nisu zaobilazile društvo i politiku
Rudan nije ostajala samo u prostoru ličnog.
U knjizi „U zemlji krvi i idiota“ pisala je o nacionalizmu, politici, ratu, Balkanu, religiji i odnosima među narodima, dok je u „Pudingu od vanilije“ nastavila da kroz prepoznatljivu satiru komentariše društvene i političke apsurde.
Knjiga „Zašto psujem“ možda najbolje pokazuje njen odnos prema jeziku. Psovka kod Rudan nije bila samo provokacija, već književno sredstvo kojim je odbijala da ulepšava ono što smatra ružnim, nepravednim ili licemernim.
Zbog toga su njene knjige istovremeno privlačile veliki broj čitalaca i izazivale burne reakcije.
Od porodice do starosti, bolesti i smrti
Teme koje je Rudan otvarala menjale su se sa godinama, ali je njen direktni stil ostajao isti.
U knjigama „Život bez krpelja“, „Muškarac u grlu“, „Ples oko Sunca“ i drugim delima pisala je o porodici, ljubavi, starenju, odnosima među ljudima i sopstvenom životu.
„Ples oko Sunca“ posebno se izdvaja kao autobiografska knjiga u kojoj se osvrće na detinjstvo, porodicu, decu i unuke, ali i na put od različitih poslova do jedne od najčitanijih autorki u regionu.
Među njenim poslednjim knjigama bila je „Umrijeti bez stresa“, objavljena 2024. godine. Kao i mnogo puta ranije, i ovde je temi smrti i svakodnevnih apsurda pristupila kroz humor i bez ulepšavanja.
Zašto se Rudan čitala toliko dugo?
Možda najveća vrednost književnosti Vedrane Rudan nije u tome što je čitaocima davala odgovore, već u tome što ih je terala da se suoče sa pitanjima o kojima se često ćuti.
Nije pokušavala da bude dopadljiva. Njene junakinje su besne, povređene, duhovite, sebične, ranjive i glasne. Njene priče često su neprijatne upravo zato što govore o stvarima koje su mnogima poznate, ali ih je lakše prećutati.
Njene knjige prevedene su na engleski, francuski, italijanski, mađarski, poljski, ruski, makedonski i druge jezike, a dela su joj izvođena na pozorišnim scenama u Rijeci, Zagrebu, Beogradu, Varšavi, Londonu, Budimpešti i Santa Moniki.
Bez obzira na to da li je čitalac voleo njen stil ili ga smatrao previše provokativnim, jedno je teško osporiti: Vedrana Rudan uspela je da izgradi književni glas koji je bio prepoznatljiv već posle nekoliko rečenica.
A takvi glasovi, kada utihnu, ostaju da žive upravo tamo gde su i nastali, među koricama knjiga.
Izvor: BIZLife
Foto: ChatGPT
