Stanovanje pojede više od 40% prihoda: Gde je Srbija na evropskoj listi?

Za milione ljudi u Evropi troškovi stanovanja predstavljaju sve veće opterećenje za kućni budžet. U pojedinim zemljama stanovnici za krov nad glavom izdvajaju više od 40% raspoloživih prihoda, a među njima je i Srbija, pokazuju podaci Eurostata za 2025. godinu.

Cene nekretnina u Evropskoj uniji porasle su u proseku za 69% između 2015. i drugog kvartala 2026. godine, dok su u pojedinim državama više nego udvostručene. Istovremeno su rasli i troškovi zakupa stanova, energenata i drugih izdataka povezanih sa održavanjem domaćinstva.

„Evropa se suočava sa krizom koju pokreću rast cena nekretnina i sve veći troškovi stanovanja“, navodi Evropski savet.

Koliko je situacija ozbiljna pokazuje i indikator Eurostata poznat kao housing cost overburden rate. On meri udeo stanovništva koje živi u domaćinstvima u kojima troškovi stanovanja prelaze 40% raspoloživog prihoda. Prosečna vrednost ovog pokazatelja u EU iznosila je 7,7% u 2025. godini.

„Glavni razlozi prevelikog opterećenja troškovima stanovanja jesu rast cena nekretnina i zakupa, posebno u velikim gradovima, u odnosu na skroman rast prihoda. To naročito pogađa ljude sa najnižim primanjima“, izjavila je za Euronews Business dr Hana Vidmer sa ETH univerziteta u Cirihu.

Šta se sve računa u troškove stanovanja?

Prema metodologiji Eurostata, troškovi stanovanja obuhvataju mesečne izdatke koje domaćinstva imaju za svoj dom. To nisu samo kirija ili kamata na stambeni kredit, već i računi za vodu, struju, gas i grejanje, kao i osiguranje, održavanje, popravke i porezi.

Raspoloživi prihod predstavlja ukupan prihod domaćinstva nakon plaćanja poreza i doprinosa, uključujući i socijalna primanja, poput penzija.

Grčka na vrhu, Srbija iznad proseka EU

Među evropskim zemljama za koje postoje dostupni podaci, Grčka beleži najveći udeo stanovništva koje za stanovanje izdvaja više od 40% raspoloživih prihoda.

Tokom 2025. godine čak 26,4% stanovnika Grčke živelo je u domaćinstvima koja su prelazila ovaj prag, što je više od tri puta iznad proseka EU.

Među članicama Unije slede Danska sa 14,7%, Nemačka sa 11,2% i Švedska sa 10,8%. Iznad evropskog proseka nalaze se i Estonija (8,8%), Češka (8,2%) i Luksemburg (8,1%).

Ni zemlje van EU nisu pošteđene ovog problema. U Švajcarskoj ovaj pokazatelj iznosi 15,3%, a u Norveškoj 13,5%. Među državama kandidatima za članstvo u EU, osim Srbije, iznad evropskog proseka su i Turska sa 10% i Crna Gora sa 8,7%.

Srbija se nalazi na 7,9%, što je nešto više od proseka Evropske unije. To znači da približno osam od 100 stanovnika živi u domaćinstvima koja za stanovanje izdvajaju više od dve petine raspoloživih prihoda.

Na drugom kraju liste nalazi se Kipar, gde ovaj udeo iznosi svega 2,4%. Niske vrednosti beleže i Hrvatska (3,2%), Slovenija (3,5%) i Slovačka (3,5%).

Ipak, isti procenat ne mora da znači i jednako finansijsko opterećenje u različitim državama. Kako objašnjava Rike Skovgard Nilsen, viša istraživačica sa Univerziteta u Olborgu, ekonomski uslovi i sistemi socijalne zaštite značajno se razlikuju između zemalja poput Grčke, Švajcarske i Danske, pa se razlikuju i posledice koje troškovi stanovanja imaju po domaćinstva.

Više od 34 miliona ljudi u EU troši preko 40% prihoda na stanovanje

Kada se posmatra ukupan broj stanovnika, razmere problema postaju još jasnije. Više od 34 miliona ljudi u Evropskoj uniji živi u domaćinstvima koja za stanovanje izdvajaju više od 40% raspoloživih prihoda.

Nemačka ima najveći broj pogođenih stanovnika, čak 9,4 miliona. Sledi Turska sa 8,6 miliona, zatim Francuska sa 4,4 miliona, Španija sa 3,5 miliona i Italija sa 2,9 miliona ljudi. Grčka je na šestom mestu sa 2,7 miliona stanovnika koji žive u domaćinstvima sa ovakvim finansijskim opterećenjem, uprkos znatno manjoj populaciji u odnosu na najveće evropske ekonomije.

Posebno su pogođeni ljudi sa niskim primanjima. Na nivou EU, udeo stanovništva koje izdvaja više od 40% raspoloživih prihoda za stanovanje raste na 29,1% među osobama koje su u riziku od siromaštva.

U ovu grupu spadaju ljudi čiji je ekvivalentni raspoloživi prihod niži od 60% nacionalnog medijalnog prihoda. Ekvivalentni prihod uzima u obzir i broj članova domaćinstva, kako bi se omogućilo poređenje životnog standarda domaćinstava različite veličine.

Medijalni ekvivalentni raspoloživi prihod u EU tokom 2025. godine iznosio je 22.939 evra godišnje, odnosno 1.912 evra mesečno. Prag od 60% tog iznosa na nivou EU bio je 1.147 evra mesečno.

U Grčkoj više od četiri petine siromašnijih građana ima ovaj problem

Kada se posmatraju samo ljudi koji su u riziku od siromaštva, Grčka ponovo prednjači. Čak 82,6% pripadnika ove grupe živi u domaćinstvima koja za stanovanje izdvajaju više od 40% raspoloživih prihoda. Drugim rečima, ovaj problem pogađa više od četiri od pet ljudi sa niskim primanjima.

Slede Danska sa 59,8% i Švajcarska sa 56,1%. Udeo je veći od 40% i u Švedskoj (46,8%), Norveškoj (43,8%) i Češkoj (43,4%).

Nemačka je sa 35% iznad proseka EU od 29,1%, dok su Španija (28,3%), Francuska (25,4%) i Italija (21,7%) ispod njega.

Najniži udeo ponovo beleži Kipar, sa 7,6%, a slede Albanija (8,2%), Hrvatska (14,9%) i Slovačka (15,4%).

Zašto troškovi stanovanja ne pogađaju sve jednako?

Razlike među državama ne mogu se objasniti samo cenama nekretnina ili visinom kirije. Važnu ulogu imaju i struktura tržišta nekretnina, broj podstanara, dostupnost socijalne zaštite i opšta ekonomska situacija.

„Verovatno kombinacija strukture vlasništva nad nekretninama, sistema socijalne zaštite i šire ekonomske situacije objašnjava zašto je u nekim zemljama veći, a u drugim manji udeo stanovništva preopterećen troškovima stanovanja“, objašnjava dr Hana Vidmer.

Ona ističe da su posebno izloženi ljudi koji iznajmljuju stanove na privatnom tržištu.

Na dodatni rast troškova u narednom periodu mogla bi da utiče i cena energenata. Dr Marijeta Hafner sa Tehnološkog univerziteta u Delftu upozorava da, kada troškovi stanovanja, kamate, cene energije i inflacija rastu brže od prihoda, sve veći deo kućnog budžeta odlazi na stanovanje.

Prema njenoj proceni, rast cena energije mogao bi da bude jedan od glavnih faktora daljeg povećanja troškova stanovanja tokom naredne godine.

Saznajte sve o dešavanjima u biznisu, budite u toku sa lifestyle temama. PRIJAVITE SE NA NAŠ NEWSLETTER

Izvor: BIZLife

Foto: Unsplash/Jakub Żerdzicki