Zašto niko ne želi da kupi ostrvo na Jadranu po „smešnoj“ ceni?

U neposrednoj blizini Dubrovnika, jednog od najpoznatijih i najskupljih gradova Mediterana, nalazi se ostrvce koje na prvi pogled deluje kao klasičan jadranski dragulj. Malo je, prekriveno gustim borovima i čempresima, okruženo kristalno čistim morem. Međutim, ostrvo Daksa, najmanje u arhipelagu Elafiti, ispod te slikovite površine krije neverovatnu priču o kojoj su izveštavali i najveći svetski mediji.

Iako izdaleka deluje kao ostrvo oko kojeg bi se otimali svetski milijarderi, Daksa je godinama bila na prodaju, ali kupaca jednostavno nije bilo.

Početkom dvehiljaditih ostrvo je navodno nuđeno za šest miliona dolara, da bi se 2013. godine ponovo pojavilo na tržištu po ceni od oko dva miliona evra. Za celo privatno ostrvo na samo nekoliko stotina metara od elitnog dubrovačkog naselja Lapad, ta svota je delovala gotovo neverovatno.

Ova destinacija treći put zaredom proglašena najboljom za grupna putovanja

Britanski Daily Mail tada ga je predstavio kao hrvatsko „ukleto ostrvo“ koje niko ne želi da kupi, a reportažu mu je posvetio i nemački Travelbook. Ipak, iza ove tržišne misterije ne stoje samo legende, već kombinacija mračne istorije i rigoroznih zakona o gradnji.

Od franjevačkog manastira do napuštenog svetionika

Istorija Dakse dugačke tek oko 500 metara i široke stotinjak metara, seže daleko u prošlost. Prvi poznati vlasnik bio je dubrovački vlastelin Sabo Getaldić, koji je oko 1281. godine tamo podigao franjevački manastir i crkvicu. Vekovima je ovo mesto bilo oaza molitve, osame i mira.

Početkom 19. veka, tokom francuske okupacije, samostan je razrušen, a njegovo kamenje je iskorišćeno za podizanje vojnih utvrđenja. Kasnije, pod austrijskom upravom, poljski knez Aleksandar Poninski kupuje ostrvo, obnavlja deo kompleksa i osniva bogatu biblioteku koja je uništena tokom Prvog svetskog rata.

Danas su od svega toga ostale samo ruševine obrasle makijom. Jedini obnovljeni objekat je svetionik iz 19. veka, koji je nakon decenija propadanja kompletno rekonstruisan 2022. godine i danas služi kao jedini podsetnik na nekadašnji život na ostrvu.

Crna jesen 1944. godine

Pravi razlog zašto lokalno stanovništvo i investitori s nelagodom gledaju prema Daksi krije se u događajima s kraja Drugog svetskog rata. U oktobru 1944. godine, nakon što su partizanske snage ušle u Dubrovnik, uhapšeno je više desetina viđenijih građana – profesora, sveštenika, advokata i trgovaca, pod optužbom za saradnju sa okupatorom.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Richard Salguero (@sal_scenes)

Najmanje 53 muškarca odvedena su na Daksu i likvidirana bez suđenja. Njihova tela su ostavljena u plitkim, neoznačenim grobnicama, a decenijama je ova tema bila strogi tabu. Iz te nametnute tišine rođene su lokalne priče o zvucima jecaja i svedočanstva o teškoj energiji koju posetioci osete čim kroče na obalu. Tek 2009. godine započeta je zvanična ekshumacija, kada su pronađeni posmrtni ostaci žrtava, čime je stavljena tačka na višedecenijsku neizvesnost porodica, ali ne i na mračni oreol koji prati ostrvo.

Šta bi novi vlasnik mogao da uradi sa ostrvom?

Iako mediji vole priče o prokletstvima, realnost za potencijalne kupce je mnogo prozaičnija i finansijski zahtevnija. Daksa je zaštićena kao kulturni krajolik i upisana je u Registar kulturnih dobara Republike Hrvatske.

To znači da budući vlasnik na ostrvu ne može da radi šta želi:

• Zabrana rušenja: Stare ruševine, sakralni ostaci i utvrđenja ne smeju se uklanjati.
• Zabrana masovnog turizma: Izgradnja velikih hotelskih kompleksa, luksuznih vila ili modernih plažnih barova zakonski je neizvodljiva.
• Strogi nadzor: Svaka eventualna obnova zahteva rigorozne dozvole konzervatora i poštovanje memorijalnog karaktera prostora gde se nalazila masovna grobnica.

Uz sve to, ostrvo potpuno ispašta zbog nedostatka osnovne infrastrukture (struja, vodovod), a proces prodaje godinama je dodatno komplikovalo i zamršeno suvlasništvo među članovima porodice koji danas žive u Peruu.

Zato početna cena od dva miliona evra predstavlja tek kap u moru u poređenju sa troškovima koje bi zahtevala bilo kakva ekološki i zakonski prihvatljiva revitalizacija. Grad Dubrovnik je pre deset godina razmatrao opciju da otkupi Daksu i pretvori je u javni park dostupan građanima, ali pregovori sa suvlasnicima do danas nisu rezultirali ugovorom.

Ostrvo tako i dalje ostaje izolovani svedok istorije, preblizu kopna za potpuni zaborav, a predaleko od modernih investicionih tokova.

Izvor: BIZLife/K. J.

Foto: Unsplash/Thijs Kennis